© Monique Hoogland

Maatregelen voor een groene en klimaatbestendige tuin

Laat je inspireren door alle mogelijke maatregelen om je tuin klimaat-, water- en natuurvriendelijk te maken.

Een kleine aanpassing heeft al een groot effect

Filters
Favorieten
Favorieten

Klik op het hartje bij een maatregel om 'm te bewaren.

Vergroen je dak

© De Dakdokters
© Alexandra Dietzsch Architectuur

Er bestaan veel soorten groendaken, beginnend bij een lichtgewicht sedumdak tot openbare dakparken. Groendaken hebben veel voordelen. Ze warmen minder op en reduceren daardoor de vorming van hitte-eilanden. Ze optimaliseren de stedelijke biodiversiteit, ze kunnen regenwater tijdelijk bergen en vertraagd afvoeren, ze binden fijn stof en hebben een aantrekkelijke uitstraling.

Bij de aanleg van een begroeid dak bij nieuwbouw of renovaties, moet telkens onderzocht worden of extra constructieve maatregelen nodig zijn.

De opbouw van een groendak bestaat van boven naar beneden uit:

  1. vegetatie
  2. substraat
  3. filtervlies
  4. drainage, al dan niet met extra waterbuffer
  5. wortelwerende folie
  6. bestaand dak met mechanische beschermlaag en waterdicht

Het type vegetatie is mee afhankelijk van de hoeveelheid zon die het dak krijgt en van de dimensionering van de substraatlaag. Zo heeft een gras- of kruidendak een dikkere substraatlaag nodig dan een sedumvegetatie van kleine vetplantjes. De substraatlaag biedt houvast voor de wortels. Ze voorziet de vegetatie ook van voeding, water
en zuurstof. Substraten zijn mengsels met een laag soortelijk gewicht, speciaal voor groendaken. Meestal bestaan ze in een standaard- en een
lichtgewichtuitvoering. Voor sedumdaken gebruik je “arm” substraat omdat vetplantjes weinig voeding nodig hebben. Als je bij een sedumdak een “rijk” substraat zou gebruiken, dan is de kans groot dat het onkruid welig gaat tieren. Een substraatlaag moet minstens 6 cm dik zijn. Anders heb je geen controle meer over de waterhuishouding en zou de vegetatie niet goed groeien.

Onder de substraatlaag bevindt zich een filterlaag en vervolgens een drainagelaag. De drainagelaag vangt, via de filterlaag, het overtollige regenwater uit de substraatlaag op en voert het af richting het hemelwaterafvoersysteem. De substraatlaag en de vegetatielaag mogen namelijk niet te nat blijven. Voor de drainagelaag worden meestal matten van poreuze kunststof gebruikt. Deze wegen vrij weinig en hebben een goed waterbufferend vermogen.

Vervolgens komt er een wortelwerende laag die de dakconstructie beschermt tegen indringende wortels. Tot slot moet het dak met een mechanische laag beschermd worden tegen beschadiging. Je moet namelijk nog steeds op het dak kunnen lopen voor onderhoudswerken.

Afhankelijk van het type vegetatie, de gewenste hoeveelheid waterbergingscapaciteit, het draagvermogen van de dakconstructie en het gebruik van het dakoppervlak worden de verschillende lagen van het begroeide dak gedimensioneerd. Neem voor de juiste dimensionering contact op met een erkende leverancier of een verwerker van groendaken.

Zonnecollectoren

Door de lagere luchttemperatuur op begroeide daken blijft de werking van zonnecollectoren op zomerse dagen beter. De geleiding van materialen voor elektriciteit is beter bij lagere temperaturen. De combinatie van zonnecollectoren en een begroeid dak heeft een gunstig effect op de biodiversiteit op het dak vanwege de afwisseling van zon en schaduw, waardoor er verschillende microklimaten ontstaan.

Hitte

Begroeide daken helpen mee de stedelijke opwarming te verlagen en zo het microklimaat te verbeteren.  Een begroeid dak wordt maar rond de 27 graden warm, terwijl de temperatuur op een onbegroeid dak meer dan 80 graden kan bedragen op een hete zomerse dag. Door verdamping koelt een groendak de directe omgeving. Een stad met substantieel meer groendaken blijft dus koeler dan een stad met conventionele daken.

Droogte

Een groendak met sedumvegetatie lijdt minder onder langdurige droogte dan een begroeid dak met andere vegetatietypen zoals grassen en kruiden. Sedumvegetatie is alleen geschikt voor een zonnig begroeid dak en niet voor een begroeid dak in de schaduw. Kies in dat geval voor sedum met kruiden, al dan niet verrijkt met grassen. Sedumvegetatie slaat veel water op in de dikke bladeren waardoor er geen bewateringssysteem nodig is. Na een lange droge periode herstelt de sedumvegetatie zich over het algemeen vanzelf. Begroeide daken met een sedumvegetatie kunnen zich ontwikkelen tot ecologische stabiele dakbegroeiingssytemen die zichzelf in stand houden met een minimum aan onderhoud.
Een begroeid dak met overwegend grassen en kruiden en hoger opgaande vegetatietypen droogt sneller uit. Bij langere periodes van droogte kan dit tot vergeling van de vegetatie leiden. Na voldoende regen herstelt de vegetatie zich over het algemeen wel weer.

Biodiversiteit

Begroeide daken zijn een belangrijke ‘stepping stone’ voor allerlei planten en dieren in het toenemend versteende stadslandschap. Een gevarieerde vegetatielaag met sedum, kruiden, grassen en hoogteverschillen, verbetert de stedelijke biodiversiteit. Combineer ze waar mogelijk met heesters en bomen voor een optimaal effect.

Onderhoud

Vraag bij de plaatsing van een groendak meteen naar een onderhoudscontract of een onderhoudsplan. De oriëntatie van het gebouw en de gekozen vegetatie
zijn bepalend voor het onderhoud. Dat kan door de eigenaar zelf worden uitgevoerd of door een gespecialiseerde firma.

Voor uitgebreide groendaken beperkt het onderhoud zich tot enkele controles:

  • Groeit de vegetatie voldoende? (Check 1 of 2 keer per jaar.) Verwijder zwerfvuil en bladeren, haal onkruid en zaailingen weg, zet nieuwe planten waar nodig, vul substraat aan …
  • Werkt de dakafvoer goed? (Check minimum 2 keer per jaar, einde herfst begin lente.) Voorkom verstopping van de waterafvoer door de inlaten en de controleputten schoon te houden.

Niet-voorgeteelde matten met plantjes vragen de eerste 2 tot 3 jaar meer onderhoud omdat de plantjes nog niet volgroeid en diep genoeg geworteld zijn. Vaak moet je deze matten in het begin regelmatig sproeien, zeker in droge perioden.

We zetten voornamelijk in op een groendak dat zo goed mogelijk zelfvoorzienend is. M.a.w. het groendak moet het regenwater maximaal bergen of het overtollige regenwater moet worden geborgen in een regenwaterput.

Lichtgewicht begroeide daken met een kortstondige vertraagde afvoer

Deze begroeide daken worden ook wel sedum-, gras- of kruidendaken genoemd. Vanwege het lage gewicht en de lage kosten wordt dit type begroeid dak vaak toegepast op bestaande bebouwing, maar ook op nieuwbouw kan het toegepast worden.

De sponswerking van lichtgewicht begroeide daken is het grootst bij kleine tot gemiddelde regenbuien. Bij heftige en langdurige regenbuien wordt de eerste piek van de bui afgezwakt, maar de substraat- en drainagelaag geraken snel verzadigd. Met een groendak van dit type kan, in een toestand waarbij de maximale waterbergingscapaciteit is bereikt, ongeveer 20-30 mm regenwater tijdelijk vastgehouden worden. Daarna kan het groendak geen regenwater meer bergen en moet het afgevoerd worden naar een andere vorm van berging of naar de riool.
Wanneer op een bestaand dak een lichtgewicht begroeid dak aangebracht wordt, moet je ermee rekening houden dat de dakbedekkingsconstructie na het vervangen van het grind door het begroeide dak in de meeste gevallen niet meer als losliggend systeem kan worden gehandhaafd. Dat komt omdat een droog begroeid dak minder weegt dan het grind en daarmee niet geschikt is als alternatieve ballastlaag. Het lichtgewicht begroeide dak zal enigszins verzwaard moeten worden door bijvoorbeeld een rand van grind aan te brengen. Dit type dak heeft bij voorkeur een klein helling.

Begroeide daken met een beperkte, kortstondige waterberging

Dit type begroeid dak heeft dezelfde opbouw en werking als het lichtgewicht begroeide dak, maar de drainagelaag wordt voorzien van extra bergingscapaciteit met extra weerstand (meanderende structuur). Daardoor kan er meer regenwater worden geborgen en wordt de afvoer van dat water afgeremd. Het wordt dus ook minder snel afgevoerd door het hemelwaterafvoersysteem.
De vertraagde afvoer kan worden toegepast om de capaciteit van het hemelwaterafvoersysteem op een dak te reduceren, maar niet om de capaciteit van het rioleringssysteem in het grondoppervlak te reduceren. Het geborgen water wordt in dit geval dus geheel (vertraagd) afgevoerd.

Zo doe je dat!

  • © atelier GROENBLAUW

    1. Onderzoek het dak

    Onderzoek of het dak sterk genoeg is.
    Is de constructie nog op orde? Over het algemeen zijn daken berekend op een grindlaag. Een dun sedumdak is niet (veel) zwaarder dan de grindlaag. Vraag eventueel advies aan een deskundige.

  • © atelier GROENBLAUW

    2. Maak schoon

    Maak het dak schoon. Eventueel noodzakelijke reparaties kun je beter vooraf uitvoeren.

  • © atelier GROENBLAUW

    3. Leg anti-worteldoek

    Een anti-worteldoek is een folie die voorkomt dat je dak beschadigd wordt door de wortels van de plantjes van je groendak.

  • 4. Plaats de hemelwaterafvoer

    Maak een gat op de plek van de hemelwaterafvoer. Het beste kun je bij de bouwmarkt een boldraadrooster kopen en deze in de afvoer zetten. Leg vervolgens per hemelwaterafvoer circa 30×30 cm aan grof grind rondom de afvoer. Het is noodzakelijk dat het grind minimaal 1 keer per jaar wordt schoongemaakt om verstopping te voorkomen.

  • 5. Plaats drainageplaten

    Plaats drainageplaten. Ze zorgen ervoor dat de plantjes niet in het overtollige regenwater verzuipen. Te veel water is voor de sedumplanten erger dan een tijd geen water krijgen.

  • © atelier GROENBLAUW

    6. Verdeel het substraat

    Verdeel het substraat over de drainageplaten. Substraat is de voedingsbodem voor je plantjes. Tussen de dakrand en het substraat kun je grind aanbrengen, zodat het substraat op zijn plek blijft.

  • © atelier GROENBLAUW

    7. Rol de sedummatten uit

    Rol de sedummatten uit en geef in de eerste weken zo nodig water.

kosten
gemiddelde kosten
moeilijkheid
vrij makkelijk
onderhoud
weinig onderhoud
×